Φταίνε οι νέοι που δεν πηγαίνουν να δουλέψουν για την ύπαρξη ανεργίας στην Ελλάδα σήμερα;

 

Χθες είχα την ευκαιρία να παραβρεθώ σε ένα τραπέζι γενεθλίων όπου ανάμεσα στα πολλά που συζητούσαν οι μεγάλοι ήταν και το θέμα της εργασίας και συγκεκριμένα της ανεργίας και των συνθηκών εργασίας. Το θέμα ξεκίνησε από την μη δυνατότητα παρακολούθησης των πανεπιστημιακών μαθημάτων και την ευκολία με την οποία οι φοιτητές περνάνε τις εξετάσεις την περίοδο του κορονοϊου. Συνεχίστηκε με την ευκολία με την οποία περνάνε στο πανεπιστήμιο αλλά και αποφοιτούν από αυτό. Για να καταλήξει στο ότι μετά την αποφοίτηση δε δέχονται να δουλέψουν όπου και όπου.

Σε συνομιλία που είχα με έναν μέλος της παρέας, εκείνος υποστήριξε ότι «οι σημερινοί νέοι δεν θέλουν να εργαστούν» και συνεπώς αυτή είναι η πιο βασική αιτία της ανεργίας σήμερα. Διαφώνησα άμεσα μαζί του λέγοντας ότι ανεξάρτητα από τους προσωπικούς λόγους που μπορεί να έχει κάποιος για να πάει ή όχι να δουλέψει κάπου, υπάρχουν αντικειμενικοί, κοινωνικοί παράγοντες που δημιουργούν την ανεργία, όπως είναι η έλλειψη ζήτησης στην αγορά, οι χαμηλοί μισθοί και οι κακές συνθήκες εργασίας που οδηγούν σε συνεχείς παραιτήσεις. Ο συνομιλητής μου διαφώνησε λέγοντας ότι και δουλειές υπάρχουν και «οι μισθοί δεν είναι τόσο χαμηλοί αν είσαι νέος». Για τις συνθήκες εργασίας υποστήριξε επίσης ότι ακόμα και αν δεν είναι ιδανικές, πρέπει να ευθυγραμμιστούν με όλες τις άλλες συνθήκες διότι  «και αυτός ως δημόσιος υπάλληλος δεν έχει πληρωθεί καμία υπερωρία οπότε γιατί να πληρωθούν οι ιδιωτικοί;” Όχι μόνο αυτό αλλά υπάρχουν και εκείνοι που απαιτούν να μην τους κολλάνε ένσημα για να παίρνουν ταυτόχρονα και επιδόματα.

Tην άποψή του την έχει σχηματίσει μέσα από τις προσωπικές του επαφές και γνωριμίες όπου γνωστοί του επιχειρηματίες λένε ότι «μόνο οι άνω των 40 ψάχνουν για δουλειές, οι νεότεροι βολεύονται με τα επιδόματα, το οικογενειακό χαρτζιλίκι, απαιτούν πολλά ή φεύγουν με την πρώτη δυσκολία». Συν τοις άλλοις λοιπόν, πρέπει να κοπούν και τα επιδόματα γιατί δημιουργούν αντικίνητρο προς την αναζήτηση εργασίας.

Τα δικά μου αντεπιχειρήματα ότι την ανεργία την καθιστούν κοινωνικό πρόβλημα κοινωνικοί παράγοντες  και όχι προσωπικές επιλογές  και ότι αν οι τελευταίες εκφράζονται προς μια κατεύθυνση πανομοιότυπα τότε πρέπει να αναζητηθούν οι κοινωνικοί λόγοι που γίνεται αυτό, δεν έπιασαν τόπο.

Το ότι η ανεργία σήμερα όπως και όλα τα προηγούμενα χρόνια οφείλεται στη χαμηλή ζήτηση εργασίας λόγω κρίσης δεν έγινε απόλυτα δεκτό από τον συνομιλητή μου. Το ότι πολλοί προτιμούν τα επιδόματα ή τα χαρτζιλίκια από τους γονείς-παππούδες αντί μιας εργασίας, δεν αποδίδεται κατ’ αυτόν  στις πολύ χαμηλές παροχές, την αβέβαιη επαγγελματική εξέλιξη, τις αντίξοες συνθήκες εργασίας αλλά στο ότι έχουν καλομάθει από το κράτος και τα επιδόματά του. Βεβαίως η φτώχεια και η ανέχεια δεν αναγνωρίστηκαν ως κοινωνικοί κίνδυνοι για τους οποίους οφείλει ένα κράτος να παρέχει κοινωνικά επιδόματα. Ούτε «οι υπερβολικές απαιτήσεις τους όταν ζητάνε να μην τους βάζουν ένσημα για να παίρνουν και το επίδομα…» αποδίδεται στο ότι τελικά αυτοί που το κάνουν αυτό δεν τα βγάζουν πέρα διαφορετικά.

Με λίγα λόγια φταίει ο άνεργος που δεν έχει ή που δε βρίσκει δουλειά. Αυτό μου θυμίζει το «φταίει ο φτωχός που δεν έχει να μέσα για να ζήσει καλά», «φταίει η χώρα και οι πολίτες της που υπάρχει οικονομική κρίση ή πόλεμος ή λιμός», «φταίνε οι πρόσφυγες που έφυγαν από την πατρίδα τους» και πάει λέγοντας. Με άλλα λόγια φταίνε τα υποκείμενα για ότι τους συμβαίνει και όχι οι αντικειμενικοί παράγοντες που επηρεάζουν την συμπεριφορά των υποκειμένων. Μια διαφορετική διατύπωση θα ήταν «κοινωνία δεν υπάρχει, μόνο άθροισμα ατομικών επιλογών».

Δεν μπήκα βεβαίως στον κόπο να αναπτύξω το τι πρεσβεύει η πλειοψηφία των κοινωνικών επιστημόνων για το ζήτημα αυτό γιατί είχα ήδη απογοητευθεί από την σιγουριά με την οποία ο συνομιλητής μου διατύπωνε τις απόψεις του. Απόψεις που δε βασίζονται στην κατακτημένη γνώση και την έρευνα παρά μόνο στην παρατήρηση, που αναγνωρίζουν το αλάθητο και δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Αυτό δηλαδή που η κοινωνική έρευνα αναγνωρίζει ως «απλουστευτική και μη-ορθολογική κατανόηση της πραγματικότητας» σύμφωνα με το βιβλίο της Κοινωνιολογίας της Γ’ Λυκείου.

Για την κοινωνιολογία είναι αναγκαίο να υπάρχουν κοινωνικοί παράγοντες που να εξηγούν τα κοινωνικά φαινόμενα. Διαφορετικά, μιλάμε για «κοινωνικά» θέματα σα να κουτσομπολεύουμε γιατί αυτό κάνουμε όταν ψάχνουμε να μας πουν τους προσωπικούς λόγους που δεν δέχονται να πάνε σε μια δουλειά οι νέοι ή οι οποιοιδήποτε άλλοι. Αυτό όμως είναι κουβέντα καφενείου που δεν αποσκοπεί στο να φωτίσει τους πραγματικούς λόγους για τους οποίους μπορεί να εκφράζεται αυτή η συμπεριφορά αλλά στο να συσκοτίσει την πραγματικότητα, αρνούμενη ότι υπάρχουν τέτοιοι λόγοι που να έχουν δηλαδή κοινωνική αναφορά. Έτσι κανείς αρκείται να εκφράζει την υποκειμενική του «άποψη» σα να είναι γνώση που πρέπει να είναι σωστή, επειδή εμφορείται από την εκάστοτε αναγκαία κατάσταση του υποκειμένου-ατόμου και αυτή πρέπει να είναι απόλυτα σεβαστή ακόμα και αν αλλάζει το ίδιο το περιεχόμενό της από συζήτηση σε συζήτησης, από καφενείο σε καφενείο, από συνομιλητή σε συνομιλητή.

Η συσκότιση της πραγματικότητας δημιουργεί σκοταδισμό, το αντίθετο από το διαφωτισμό. Ο σκοταδισμός κυοφορείται εκεί που δεν αναγνωρίζεται το κοινωνικά δίκαιο και υπερπροβάλλεται το πρακτικώς δυνατό. Διότι αν είναι δυνατό να δουλεύεις για να επιζήσεις 14 ώρες την ημέρα σε κακές συνθήκες και χαμηλά αμειβόμενος τότε γιατί να το εμποδίζει αυτό μια κοινωνική συνθήκη δικαίου; Εξυπηρετεί εν τέλει ο σκοταδισμός αυτός έναν ρεαλισμό που εμφανίζεται ως «δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική» (το γνωστό ΤΙΝΑ αγγλιστί). Και το δίκαιο περιθωριοποιείται ως μια ανεφάρμοστη ουτοπία.

O σκοταδισμός γεννάει επίσης το ρατσισμό και τον φασισμό. Με το να μην αναγνωρίζονται αντικειμενικοί παράγοντες που οδηγούν στα κοινωνικά προβλήματα και να αποδίδονται όλα τα δεινά στα «πρόσωπα» και τις «ομάδες», στοχοποιούνται οι πιο αδύναμοι, ακριβώς και μόνο από το γεγονός ότι δεν πρέπει να είναι αδύναμοι .

Εν τέλει, δεν υπάρχει φως στο επιχείρημα ότι η ανεργία υπάρχει διότι οι νέοι δε θέλουν να δουλέψουν. Υπάρχει αντίθετα σκοτάδι διότι ακόμα και αν οι νέοι θέλουν να δουλέψουν το πρόβλημα θα παραμείνει.

Κάθε φορά που απογοητεύομαι το ρίχνω στην ακαδημαϊκότητα και αυτό με κάνει να κλείνομαι στον εαυτό μου και να γίνομαι λιγότερο κοινωνικός. Σκέφτηκα ότι «απότυχα» να εκφράσω με ενάργεια και πειστικότητα τα επιχειρήματά μου. Έγραψα αυτό το κείμενο για να αποζημιώσω τον εαυτό μου για αυτήν του την αδυναμία και ίσως έτσι αποσυσκοτιστώ από πλευράς μου και διαφωτιστώ από δικής σας πλευράς.

Υ.Γ. Να ειπωθεί ότι αφότου σηκώθηκα και περιηγήθηκε στα πέριξ ακούγοντας όμως με την άκρη του αυτιού μου τα λεγόμενα, άκουσα για πολλοστή φορά την ιστορία για το κλείσιμο των εργοστασίων της Πάτρας και το πως αυτό οφείλεται στους συνδικαλιστές, για το ότι η οικονομία μόνο επί Παπαδόπουλου ήταν καλή και πολλά άλλα ωραία και όμορφα.

 

 

 

Ξύπνημα (ξανά)

Είναι εκείνο το πρωί στην πρωτεύουσα, στο ισόγειο σπιτάκι όπου το ξύπνημα έρχεται με ένα τόσο καθαρό μυαλό όσο και ζαλισμένο κεφάλι απο τις χθεσινές κρεπάλες. Καλύτερα ίσως να είναι κανείς συγγραφέας επί κομμουνιστικού καθεστώτος παρά επί καπιταλιστικού. Εντυπωσιακό να φαντάζεσαι τι έχουν στη ψυχή και στο μυαλό τους οι άνθρωποι του πλουραλισμού της μετα-ώριμης και γερασμένης -αν ποτέ γίνεται αυτό- καπιταλιστικής κοινωνίας. Έχουν το ποδόσφαιρο και τον γκολτζή της εβδομάδας, το πιο καλό καινούριο ringtone, τη νέα τηλεόραση υγρών κρυστάλλων 40 και ιντσών, το νέο υποσχόμενο εναλλακτικό δισκάκι απο την Άπω Αμερική (στο διαδίκτυο βέβαια). Και χίλια δυό άλλα πράγματα,τόσο αποκομμένα το ένα απο το άλλο, τόσο διασκορπισμένα όπου θα έλεγες αν ζούσες ή ποτέ φοβήθηκες οτι θα ζούσες σε έναν κοινωνικό φασισμό, μονοδιάστατο και επιβεβλημένο, θα έλεγες οτι αυτά συμβολίζουν την δραστηριοποίηση και απελευθέρωση του ατόμου.
Το άτομο με μια κουβέντα κάνει ότι θέλει. Ζήτω ο πλουραλισμός στην κατανάλωση. Ζήτω η άγνοια για την παραγωγή και τους συντελεστές της, ζήτω ο εαυτός μου και η ελευθερία μου. Είμαι εγώ και είμαι ελεύθερος απο τους άλλους. Είμαι μόνος και πασχίζω να βρω επαφή. Είμαι κι εγώ ένας συντελεστής χρήσιμος για την κατανάλωση του πλουραλισμού και υποτιμημένος για την παραγωγή του. Θεωρητική προκατάληψη είμαι, είμαι ότι είναι οι σκέψεις μου. Και οι σκέψεις υποκινούνται απο το σύστημα και την αντισυστημικότητα. Πόσο έχεις ανάγκη το ένα όταν το άλλο κατέχει το μυαλό σου...χμ, υπερβολή ίσως. Διανοητικός αυνανισμός ύστερης αστικής συνείδησης, ύστερης με την έννοια της κατάπτωσής της απο την υποσχόμενη μεσαία τάξη στην υποτιμημένη part time απασχόληση. Αυνανισμός λόγω πλήστου ελεύθερου χρόνου. Ζήτω η ελευθερία!

Part 2
Πέρα απο την επίδειξη, η μαρξιστική θεωρία δεν έχει άδικο και για την ακρίβεια βρίσκει τον στόχο της όταν κριτικάρει τον σχηματισμό του κεφαλαίου ως μή ξεχωριστό παραγωγικό συντελεστή, αλλά παραγόμενο απο την εργασία. Αυτό συντελείται σήμερα σε ένα νέο εξελιγμένο οικονομικό σκηνικό όπου οι φορντικές οικονομίες κλίμακας που απαιτούσαν μια μεγάλη μάζα εργαζομένων, τόσο για την παραγωγή των καταναλωτικών όσο και των κεφαλαιουχικών αγαθών, δίνουν τη θέση τους στην δικτυωμένη τεχνολογική οικονομία η οποία με τη σειρά της είναι έντασης τεχνολογικού και όχι εργασιακού κεφαλαίου. Ποιο είναι το ζήτημα λοιπόν? Μα οτι το νέο κεφάλαιο, το τεχνολογικό δε πολυχρειάζεται την εργασία για την αναπαραγωγή του. Αρκούν οι εξειδικευμένοι διοικητικοί, επιχειρηματικοί και επιστημονικοί χειριστές του για να αυξήσουν την φθηνή προσφορά (τον πάγιο στόχο των κλασικών και νεοκλασικών οικονομολόγων) προιόντων και υπηρεσιών. Και εκεί δημιουργείται ο καταναλωτικός πλουραλισμός ο οποίος όμως δε συνοδεύεται απο παραγωγική απασχόληση λόγω ακριβώς της υποτίμησης της εργασίας.
Το κεφάλαιο, οι πρώτες ύλες, τα μηχανήματα, δεν έχουν αυθύπαρκτη αξιακή οντότητα αλλά έχουν παραχθεί απο την εργασία κι αυτά. Όσο η παραγωγή τους γινόταν με τις γνωστές οικονομίες βιομηχανικής κλίμακας και η εργασία κατανεμόταν σε μεγάλες ποσότητες για την παραγωγή τους τόσο η πλήρης απασχόληση επιτυγχάνοταν (μέχρι τα 70ς κυρίως) και η κατανομή του εισοδήματος μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου ήταν σχετικά ισορροπημένη (αυτό οδήγησε και στην πολιτική εξαργύρωση των κοινωνικών αγώνων της εργατικής τάξης με την άνοδο της σοσιαλδημοκρατίας στην Ευρώπη).
Τις τελευταίες δεκαετίες όμως έχουμε τη μερική υποκατάσταση της εργασίας απο την τεχνολογία. Αυτό θα μπορούσε να απαλλάξει την εργασία απο τον υπερβολικό φόρτο αλλά δεν το έκανε (προφανώς γιατί χρειάζεται και πολιτική παρέμβαση ενώ το πρόταγμα της εποχής είναι let the prices work). Επίσης, παλαιότερα το βιομηχανικό κεφάλαιο, στηριζόταν στο φορντικό σύστημα και σε παλαιότερες μηχανικές και ηλεκτρολογικές (και όχι σε ηλεκτρονικές και υπολογιστικές 'οπως γίνεται σήμερα) τεχνολογίες, και παραγόταν απο εξειδικευμένη μεν πολυάριθμη και καλοπληρωμένη δε εργασία (η οποία δημιούργησε τη χρυσή μεσαία τάξη του 20ου αιώνα). Σήμερα, οι νέες τεχνολογίες συγκεντρώνουν λίγους, ελάχιστους ειδικούς στο κέντρο της επιχείρησης και αφήνουν μια πλειάδα ειδικευμένων πτυχιούχων σε χαμηλά αμειβόμενη υπο-αποαπασχολησιμότητα (η κατάπτωση που αναφέρθηκε προηγουμένως). Γεννιέται έτσι μια ανισότητα εισοδημάτων πολύ εντονότερη απο την κλασική μεταξύ της κατεξοχήν αστικής τάξης και της εργατικής. Περισσότερο παρουσιάζεται ένα άνοιγμα στην ψαλίδα μεταξύ ανώτερης μεσαίας και κατώτερης μεσαίας τάξης. Η ανισότητα αυτή είναι εν δυναμει εκρηκτικός μηχανισμός για την ισορροπία του παγκόσμιου εισοδηματικού κυκλώματος.
Σα να ξέφυγα λιγάκι απο την μαρξιακή παραδοχή της μή αυτονομίας του κεφαλαίου και να υιοθέτησα την μεταμοντέρνα εκδοχή της απόδρασης του τεχνολογικού κεφαλαίου απο την ισορροπία που η κλασική θεωρία θέλει να μοιράζει μεταξύ του κεφαλαίου και της εργασίας. Θέμα προς νεα ανάρτηση όπως πολλά άλλα που αναφύονται όπως ο ρόλος της κατώτερης τάξης στο σχηματισμό της υπερσυσσώρευσης φθηνών προιόντων λόγω χαμηλών αμοιβών ή λόγω φθηνότερης τεχνολογίας, όλα σχετιζόμενα με το μέλλον της εργασίας, την οικονομία της και την κουλτούρα που φέρει στη νέα εποχή.

The Corporation Labour

In the end what counts is what you are working for. If you work for a corporation then you work for the interests of this organisation. You consciously adopt or not a moral conscience dictated from this fact, your labourness.
You are , for example, a higher technician in an electronics company that makes microchips for pcs. You work 10 hours per day and according to the argument you can have power by your inventiveness and the mastery of your knowledge. However, you still sell your labour for money, for living your life and your family. You are still a worker.
Those who decide above you, maybe directors or shareholders, are not actually workers, they are capitalists or bourgeoise according to the other argument. They dictate the Corporate Moral to you, without you knowing it in advance. There is a clear separation of moral and material roles inside the corporation.
So, how does it happen that you have power, where is this power materialised and in what things (goods and values)? In illusionary visions of belonging to a societal structure , an illusion of power but in real contrast of interests to those above you. The corporation needs you, but do you need the corporation? You say yes, and what are your reasons? Because you work and release positive energy and can earn some money (in case a lot).
But, are you really that happy, do you feel to invent, to think, to act? What if your findings come against the corporation's structure? Do you measure/limitate your methods of working to the corporation's higher purposes? Does finally the corporation obstruct you from being a truly free man? What are you really looking for? Money, glory, acknowledgement? I never understood why is it so important to (lets say) search methods for the soap packaging and transportation. Are you really into this? Do these make you a better man to the eyes of your close or only to those above you? Are you any afraid of them, of their approval, or you are not scared and think you are equal to them?
Are you gonna do this job all of your life? No? Then , become a capitalist by yourself. Can you?

Inspired while reading an old version of Galbraith's "The New Industrial State" a few months ago.