Προκαταλήψεις, ιδεοληψίες και πνευματική περιχαράκωση στην εποχή των social media

Ένα εγωιστικό εν τέλει παιχνίδι εντυπώσεων παίζουμε που ο καθένας ανάλογα με τις προκαταλήψεις του υποστηρίζει και μια άποψη που θέλει να αντιμετωπιστεί και με τον δέοντα σεβασμό. Ακόμα και αν αυτή εμπεριέχει κυνισμό, χυδαιότητα, ρατσισμό, ανορθολογισμό και κάθε είδους ιδεοληψία. Αποκαλύπτεται για άλλη μια φορά ότι σε καιρούς κρίσης η εύκολη και ανέξοδη κριτική δημιουργεί έντονο ψυχολογικό κόστος και για τον επιπρόσθετο λόγο του κυνηγιού της πληροφορίας. Διαβάζουμε απόψεις, ειδήσεις, επιστημονικά άρθρα και τόσα άλλα που όχι μόνο δεν εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας αλλά μας μπερδεύουν με τις διαφορετικότητές τους. Τότε αναζητούμε πηγές που να συμφωνούν με τα σχήματα γνώσης που έχει διαμορφώσει ήδη ο μπερδεμένος εγκέφαλος. Αυτή είναι μια καθαρά ψυχο-συναισθηματική διαδικασία. Νομίζουμε ότι διαβάζουμε για να μάθουμε και να έχουμε άποψη για τα κοινά. Στην πραγματικότητα διαβάζουμε, ακούμε, βλέπουμε μόνο εκείνα που θέλει ο εγκέφαλος μας για να είναι «καλά», ασφαλής, σίγουρος και όχι μπερδεμένος. Ειδικά σε περιόδους αναταραχής που τα νοήματα επαναδιαπραγματεύονται οι εγκέφαλοι δεν είναι έτοιμοι για αυτή τη μετασχηματιστική λειτουργία για τους περισσότερους. Οι άνθρωποι με λίγα λόγια θέλουν ψυχολογική ασφάλεια, σιγουριά και θα επαναπαυτούν στις ιδέες και τις απόψεις που τους τις προσφέρουν. Το τι είναι ασφάλεια και σιγουριά είναι υποκειμενικό για τον καθένα, για κάποιον είναι να πιστεύει ότι οι μετανάστες προκαλούν πρόβλημα ενώ για κάποιον άλλο το αντίθετο. Με αυτό τον τρόπο εμπεδώνονται οι ιδεοληψίες.

Γινόμαστε έτσι άνθρωποι με κλειστό μυαλό ανεξάρτητα από την κοσμοθεωρία και την κοινωνική μας ιδεολογία. Κάθε εξωτερική πληροφορία που δέχεται το μυαλό την επεξεργάζεται με έναν τρόπο ώστε να συμφωνεί με την ήδη υπάρχουσα κοσμοαντίληψη ακόμα και αν αυτή η πληροφορία την αμφισβητεί. Αν ας πούμε πιστεύεις σε θεωρίες συνομωσίας είναι πιο πιθανό να πιστέψεις ότι ο κορονοϊός κατασκευάστηκε για να ελεγχθεί από τις κυβερνήσεις πιο αποτελεσματικά ο παγκόσμιος πληθυσμός. Έτσι σπεύδεις να αποκαλέσεις χούντα όλα τα μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία της υγείας ακόμα και αν οι πολιτικές σου πεποιθήσεις δεν απέχουν πολύ από το να σε χαρακτηρίσουν ακροδεξιό. Άλλο ένα παράδειγμα αφορά αυτούς που βγαίνουν εν μέσω λοκντάουν για την πορεία του Πολυτεχνείου. Ενώ φανερά υποστηρίζουν τα μέτρα προστασίας και διακηρύττουν ότι χρειάζεται κοινωνική ευθύνη, στην πράξη βγαίνοντας μαζικά για πορεία αναιρούν τις απόψεις τους. Είναι φανερό ότι το να βγαίνεις στους δρόμους για να γιορτάσεις μια επέτειο μπάζει από παντού αλλά εσύ σαν αριστερός δεν θα επιτρέψεις σε κανέναν να σου αναστείλει αυτό το δικαίωμα, ακόμα και αν πλήττει το δικαίωμα στην υγεία που προέχει αυτές τις μέρες.  Η κοινωνική σου συνείδηση αναιρείται ολόκληρη αλλά εσύ ευθυγραμμίζεις το νου σου και κατευθύνεις την κοινή γνώμη προς την αριστερή πολιτική ορθότητα που λέει «οι μπάτσοι χτυπάνε αθώους διαδηλωτές». Το οποίο κατά τα άλλα σαν γεγονός ισχύει, όπως και η κατασταλτική εμμονή της κυβέρνησης, αλλά αυτό είναι εκτός θέματος της ανάρτησης, εκτός αν θεωρείς και εσύ ότι τα λοκνταουν είναι ένα πρόσχημα για την επιβολή αστυνομοκρατίας, γινόμενος ίσος και όμοιος με τον προαναφερθέντα συνομωσιολόγο. Ή αν είσαι εναντίον του λοκντάουν οπότε τότε τουλάχιστον οι πράξεις σου είναι πιο συνεπείς με τις πεποιθήσεις σου. 

Για να προλάβω μερικούς καλοθελητές να εκθέσω και την άποψή μου περί του τελευταίου που πολύ απλά είναι ότι η κυβέρνηση αυτή έχει έτσι κι αλλιώς αυταρχική αφετηρία και τάσεις, δεν χρειάζεται λοκντάουν για να αρπάξει την ευκαιρία να μας το δείξει. Άρα, ας το διαχωρίσουμε το ένα – που είναι το αντικοινωνικό κατέβασμα σε πορεία εν μέσω λοκντάουν – και το άλλο που είναι η αυταρχικοποίηση της πολιτικής εξουσίας.

Τα social media έχουν συνεισφέρει τα μέγιστα σε αυτή την περιχαράκωση των ανθρωπίνων μυαλών, παίζοντας τον ίδιο ρόλο που έπαιζαν παλαιότερα οι μηχανισμοί προπαγάνδας των κομμάτων με τη διαφορά ότι στην τελευταία περίπτωση ο πολίτης είχε περισσότερο παθητικό ρόλο, ενώ στην πρώτη έχει πιο ενεργητικό αφού ο ίδιος επιλέγει το μέσο και τον τρόπο που θα του κατευθύνει το απαίδευτο και ανυποψίαστο μυαλό. Στο τέλος η πολιτική συζήτηση γίνεται με ancient memes, μπαμπινιώτηδες, και άλλα αστεία μεν, ρηχά δε τσιτάτα. 

Υ.Γ. Διαβάζω επανειλημμένα το κείμενο που έγραψα και σκέφτομαι ότι μπάζει από κάπου. Αν με ρωτήσει κάποιος αν έπρεπε να βγει το πλήθος των χιλιάδων έξω από το εφετείο στη δίκη της χρυσής αυγής θα του απαντήσω ότι και βέβαια έπρεπε να βγει ενώ σύμφωνα με τα όσα έγραψα παραπάνω κάποιος εύγλωττα θα συμπέραινε ότι δε θα το υποστήριζα. Δεν προτίθεμαι να εξηγηθώ εδώ γιατί ούτε και εγώ έχω αποκρυσταλλώσει την απάντησή μου. Είμαι και εγώ μπερδεμένος με αυτό που ζούμε και θέλω με ανοιχτό μυαλό να το αντιμετωπίσω.

 

Στερεύω (ή αλλιώς συνέπειες της κοινωνικο-οικονομικής κρίσης στη σκέψη)

Βρίσκομαι μεταξύ δακρυγόνων και καμένων σκουπιδιών, έπειτα από μια πορεία διαμαρτυρίας περιτριγυρισμένος από την οργή δίπλα μου, την έκπληξη πιο πέρα στο πεζοδρόμιο και την αδιαφορία στα πρόσωπα που πίνουν τον καφέ τους ακόμα πιο μέσα, ενώ τα αυτοκίνητα υπομονετικά χαμογελάνε που το μπλοκάρισμά τους συνοδεύεται από λίγη δράση και η ανάσα μου κόβεται για να καθαρίσει με το θαλασσινό αεράκι σε λίγο, τότε που τα ζευγαράκια πάνε για ποτό και οι μεγαλύτεροι σπίτι για να δουν τις ειδήσεις.

Περπατάω στα σπασμένα για τις πέτρες πεζοδρόμια, στα έρημα πεζοδρόμια που κοσμούνται από διαμελισμένες τζαμαρίες εταιριών και αναλογίζομαι πόσες φορές το έχω ξαναδεί αυτό και τι ακολούθησε αυτού. Μαύρα ρούχα, κουκούλες και κράνη, ρόπαλα, πέτρες, φωτιά. Και έπειτα λόγια, αναλύσεις, αντικρούσεις, αντί- χωρίς τελειωμό. Λιτότητα στη ψυχή και το πνεύμα. Ύλη διαλυμένη μόνο γύρω, και δομές κατακερματισμένες στο νου. Η λογική τρέπεται σε φυγή, εδώ κυριαρχεί το θυμικό, εκείνο των πόλεων που κουβαλούν χλιδή και μαυρίλα, προοπτική και τρέλα. Κατεβασμένα μούτρα, κενό κάπου κει μέσα, ούτε οργή, ούτε πάθος, μόνο μετάνοια.

Γυρίζω σπίτι και πιάνω ένα βιβλίο για να ηρεμήσω. Διαβάζω για το πώς η θρησκεία ως πρακτική ηθικής καθοδήγησης (όχι ως θεωρία) μπορεί να βοηθήσει τους άθεους να βρουν το δρόμο τους στο χάος του φιλελευθερισμού (όχι μόνο του νέο- αλλά γενικά). Ω ναι, έχει τόση αλήθεια. Σκατά. Το κλείνω και βάζω μεταμεσονύκτια funky εκπομπή. Ξεχνάω, ξεχνιέμαι, αφήνομαι, όλα είναι funky, μην ασχολείσαι άλλο. Κοιμήσου. Τόσα λίγα για χθες, στερεύω.

Παραλήρημα οργής

Κοιμήθηκα με την ελπίδα ότι αύριο όλα θα λάμψουν σαν τα παιδιά που παίζουν μπάλα και εσύ τα κοιτάς από έναν άλλο μαγικό κόσμο . Είδα πολλά όνειρα ακαταλαβίστικα και ξύπνησα λέγοντας σήμερα να κάνω εκείνο που πραγματικά θέλω. Και παρά τον ίλιγγο πήγα στην πορεία και φώναξα για να ξυπνήσω. Μόνος, χωρίς σαφές νόημα, κόσμος που βαριέται, νέοι που θα πεινάσουν αλλά χαμογελούσαν, γύρω γύρω να κοιτάνε σα σε καρναβάλι , σα να μη ζουν εδώ και να μη βλέπουν , να μη σκέφτονται. Τα πράγματα γι’αυτούς έχουν πάρει το δρόμο τους και δε γυρίζουν πίσω. Έτσι αποκαλούν τις πορείες, τις απεργίες, την αριστερά, τον κομμουνισμό. Και αν τους ρωτήσεις τι βλέπουν μπροστά σου λένε τίποτα, θα δούμε, θα παλέψουμε. Δε βλέπουν ότι προσπαθούν να τους κάνουν θύματα της αγοράς, να ζητάνε χρήμα για κερδοσκοπία και όχι για συναλλαγές ή προφύλαξη, κατά τη θεωρία του χρήματος της Μακροοικονομίας. Να μας κάνουν ανασφαλή ζώα αλλά εν δυνάμει πλούσια, όπου ο πλούτος είναι μια δυνατότητα, η συσσώρευσή του μια ικανότητα και η διατήρησή του μία αξία.
«Καμία ασφάλεια, οικονομική, κοινωνική, προσωπική, οικογενειακή. Όλα παίζουν κύριε Έλληνα που νόμιζες ότι με τα λεφτά που έχεις στην άκρη θα κάνεις ότι γουστάρεις». Λένε έτσι αλλά δεν καταλαβαίνουν ότι στοχοποιούν την πηγή ρευστότητας πολύ μεγάλου ποσοστού των ελληνικών νοικοκυριών, των χρημάτων δηλαδή για σκοπούς προφύλαξης. Θέλουν να μεταφέρουμε αυτά τα χρήματα στις τράπεζες και σε αυτούς που κερδοσκοπούν. Διασπούν τον οικογενειακό πρώτα οικονομικό προγραμματισμό αλλοιώνοντας τις ενδοοικογενειακές σχέσεις και δημιουργούν κοινωνική έκρηξη που μόνο με καταστολή αντιμετωπίζεται. Κράτος, ο παραδοσιακός του ρόλος άλλωστε. Ζήτω ο Χομπς! Μόνο που αυτός τα έλεγε σε διαφορετικές συνθήκες, όπου το φιλελεύθερο κράτος ήταν κάτι νεό και επαναστατικό. Ενώ το να λένε πάλι το ίδιο μας γυρίζουν αιώνες πίσω.
Σκατά, δεν αξίζει να ασχολείται κανείς άλλο. Όλοι νιώθουμε οργή και θυμό και αντί να καθήσουμε μαζί και να διεκδικήσουμε την έξοδο από αυτή την κατάσταση θα μαχόμαστε σε ατομικιστική βάση για το ποιος έχει αδικηθεί περισσότερο ή λιγότερο. Άλλος ένας ρόλος του σύγχρονου φιλελεύθερου κράτους, το άτομο είναι ελεύθερο να λύσει τα προβλήματά του μόνο. Κατάργηση συλλογικών συμβάσεων. Και για να μην απεργείτε, να πάρτε μια απόλυση στο 4% και βουλώστε το να δείτε ποια είναι τα πραγματικά προβλήματα. Α, τι λέω, εννοώ ότι σας αποδεσμεύουμε, είστε ελεύθεροι να βρείτε αλλού εργασία.
Σας ευχαριστούμε. Δε θα τα βάλουμε μαζί σας. Δε φταίτε εσείς εξάλλου, φταίει το σύστημα και το κράτος. Πάω να βαρέσω μια ένεση για να συνέλθω από το μίσος που κακώς με κυριεύει απέναντί σας. Οργή που βασίζεται σε λανθασμένες δικές μου προσδοκίες για ένα μέλλον γεμάτο χαρά, αγάπη και ομορφιά. Ένα μέλλον που να βασίζεται στην αναπαραγωγή μέσω της κοινωνικής εργασίας και προσφοράς. Που να αγαπά τα παιδιά. Σκατά, ο άνθρωπος είναι μαλακισμένο ζώο, ηλίθιο, εγωιστικό και κακό. Πέφτω στην παγίδα σας, με πείθετε ότι όντως έτσι είναι ο άνθρωπος. Αυτό εξάλλου δεν είπε ο Χομπς και οι όμοιοι του σήμερα;

Ημερολόγιο πορείας Νο.1

Με την ελπίδα ότι θα έχω πιο ενδιαφέροντα πράγματα να πω μετά από μια άλλη πορεία.

Ξύπνησα αργά, προλαβαίνω? Καταρχήν, θέλω να πάω? Να παίρνεις αμάξι χωρίς καφέ, να παρκάρεις τέρμα θεού, για να πας και εσύ εκεί. Και τι θα βγεί άραγε? Σηκώνομαι και πάω, προλαβαίνω μάλλον. Μόνος μου, παίρνω τηλέφωνο τη Λ. Θα έρθεις? Δε ξέρω, έχω ένα ραντεβού, μετά μπορεί, ξέρω και εγώ, καταλαβαίνω μήπως τι γίνεται? Πάω και τη βρίσκω τυχαία στην πρώτη πορεία στη μεγάλη πλατεία. Μιλάει με μια φίλη της, όμορφη, αστραφτερή, ευγενική κομμουνίστρια. Τη ρωτάω αν θα έρθει μαζί μου στην άλλη πορεία. Η φίλη της πιάνεται από την «άλλη πορεία» όπως το περίμενα. Την απογοήτευσα τελικά όχι με την επιχειρηματολογία μου αλλά με το ύφος, λίγο απότομο, δεν την ήξερα και καλά. Της είπα ‘βγάζουμε πανό στην άλλη πλατεία» Με ρωτάει «Ποιοι είστε εσείς?». «Οι ωρομίσθιοι», της λέω. Και για να μην πιάσουμε μακροσκελή διάλογο , βλέποντάς την έτοιμη να μας προσφέρει περισσότερη ασφάλεια από την άλλη πλατεία, διαφεύγω λέγοντας «όλοι οι φίλοι μου είναι εκεί». Εξόχως πολιτική θέση αλλά τέτοια ώρα τέτοια λόγια. Εσείς, λέω από μέσα μου, τα ξέρετε όλα, δεν έχετε ανάγκη. Κρίμα, ίσως την απογοήτευσα και δε θα το θελα. Είμαι και λίγο αντιδραστικός από τη φύση μου αλλά το καταλαβαίνω αμέσως.
Στην άλλη πλατεία χαμός, ξεκινά η πομπή και είναι πράγματι μεγάλη. Ψάχνουμε για τους δικούς μας, ποιους δικούς μας δηλαδή, 5-6 γνωστοί και συνάδελφοι που κρατάνε πανό για τους αναπληρωτές και ωρομισθίους. Δεν μπορώ να φωνάξω λόγω λαιμού αλλά και οι περισσότεροι το ίδιο. Στις πορείες με πιάνει άλλοτε νοσταλγία για τα αγωνιστικά χρόνια του Τεμπονέρα, άλλοτε οργή σκεφτόμενος τις αιτίες των πολέμων όπως την αντιπολεμική για το Ιράκ και τώρα θλίψη για το πόσο μπερδεμένος είμαι. Όχι ακριβώς αφηρημένος αλλά σκεπτικός, προβληματισμένος, ολίγον τι απόμακρος και αντιδραστικός, χωρίς εμπιστοσύνη σε κανέναν, ειδικά τους συνδικαλισταράδες ούτε όμως και τους ανερχόμενους από δαύτους που γενικά τους θεωρώ ημιμαθείς, όπως τον εαυτό μου βέβαια. Έχοντας πρώτα αναγάγει την άγνοια σε ύψιστο έγκλημα και άγνοια σημαίνει να μην ξέρεις στην εντέλεια τι συμβαίνει. Μα αυτό δεν είναι δυνατόν και στο κάτω κάτω λίγη λιγότερη αυστηρότητα δε βλάπτει. Μη νομίσετε ότι είμαι υπερορθολογιστής, μάλλον εξαναγκαστικά έχω γίνει για να επιζήσω εργαζόμενος. Κατά βάθος είμαι διαισθητικός και οι αισθήσεις μου λένε ότι καλά κάνω και είμαι εκεί που είμαι. Έπειτα σκάνε κάποια δακρυγόνα και η πορεία τελειώνει με τα οργισμένα νιάτα κλαμένα και έτοιμα για αντιπαράθεση. Η Λ. βγάζει με το κινητό της κάποια επουσιώδη γεγονότα βίας και αποσυρόμαστε.
Σπίτι των γονιών μας δεν λέμε πολλά. Οι γονείς μαθαίνω είναι σε κατάθλιψη (σικ) γιατί δεν πιστεύουν αυτά που κάνει ο Γεωργάκης. Επειδή είναι και αυτοί σούπερ ιδεαλιστές και το αγαπώ αυτό δεν τους λέω πολλά σήμερα. Για τον εφησυχασμό, το βόλεμα, τις ιδεοληψίες και φαντασιώσεις τους. Παλαιοί πασόκοι, πάντα πιστοί. Φεύγω, πάω σπίτι μου αλλά πρώτα περνάω από ένα σούπερ μάη μα δεν κάνω να σταματήσω γιατί βλέπω κοσμάκη στην είσοδο. Μαθαίνω ότι οι απεργοί το κλείνουν το μαγαζί. Κλείστε το το μπουρδέλο, λέω από μέσα μου. Πάω στο δίπλα και ίσα που προλαβαίνω να ψωνίσω το κωλόπραμα, πριν με αναγκάσουν οι απεργοί, όπως μαθαίνω από τους υπαλλήλους, να τα αφήσω και να φύγω. Καλή φάση.
Απόγευμα μαθαίνω για τους νεκρούς αλλά δε λυπάμαι. Σκέφτομαι, μπροστά σε αυτά που έχουμε να δούμε, αυτό δεν είναι τίποτα. Δε θέλω να σκέφτομαι καν τι λέει η τβ. Η Α. έχει κουραστεί από τα ιδιαίτερα και έχει στεναχωρηθεί με τα γεγονότα. Θέλει να δει κόσμο και πάμε στον ξάδελφο της που έχει μωρό. Ένα πραγματικά συμπαθητικό αγοράκι που ο μαγιάτικος αέρας με τις μοσκοβολιές του, το παιχνιδιάρικο τοπίο του δωματίου και η αίσθηση φροντίδας την κάνει να ξεχαστεί. Και μένα μαζί και να μελαγχολήσω για το πόσο αντικειμενική ανάγκη έχω από ένα μωρό που όμως με τα παρόντα μέσα δεν μπορούμε να αναθρέψουμε. Ναι, υπάρχει πολύς χρόνος ακόμα αλλά βλέπεις και ακούς τι γίνεται. Έρχεται και η γιαγιά και μας λέει να βγάλουμε τα λεφτά μας από τις τράπεζες. Ότι θέλει ο καθένας λέει, αλλά ο κίνδυνος είναι πάντα υπαρκτός, ίσως όχι τώρα αλλά μετά από μια διολίσθηση του ευρώ που θα το διαλύσει. Άντε πάλι οι κωλοορθολογιστικές σκέψεις για την οικονομία. Αυστηρότης, μεθοδικότης, γνώση! Και στο τέλος, δεν ξέρουμε τίποτα. Κοιτάζω το παιδάκι, αισθάνομαι το αστικό φως του δωματίου, βλέπω την αγάπη των λοιπών απέναντί του και χαϊδεύω την Α. διαισθανόμενος την ευθύνη της ευτυχίας μου/μας. Και την οδύνη που μου δημιουργεί η παρούσα ανασφάλειά μας.
Γυρνάμε τέσσερα ‘άτομα στο σπίτι και συναντούμε τους απέναντι, συγγενείς κι αυτού, σκεπτικοί από αυτά που θα είδαν στη τβ και μόνο σε αυτή. Τους ρίχνω το αντιδραστικό, «τα πυροσβεστικά είχαν χρόνο» και μου επιτίθενται. Σταματώ, δεν ξέρω τίποτα παραπάνω. Έπειτα βλέπω τα ΜΑΤ να σπάνε ένα μαγαζί στη Στουρνάρη και τον Κακλαμάνη χεσμένο, μοναχό, έρμαιο ενός κινητού, και τα ΜΑΤ να τον βγάζουν από την τουαλέτα. Μοιράζομαι ανοιχτά το όνειρό μου της πλήρους αναρχίας και της κατάληψης όλων των δημόσιων διοικητικών πόστων από τους διαδηλωτές. Αναγνωρίζω ότι πάλι αντιδρώ στον ορθολογισμό μου (ή αυτό της εξουσίας) και το αφήνω. Αποσύρομαι εις το καθημερινό μου διάβασμα για την κρίση μήπως και σώσω την πατρίδα αλλά έχω πολλά ακόμα να μάθω. Καληνύχτα!